Lời dẫn: Sinh ra tại Adelaide, Úc năm 1975, Terence Tao đang là giáo sư Đại học California tại Los Angeles (Mỹ). Các lĩnh vực nghiên cứu của anh bao gồm giải tích điều hòa, phương trình đạo hàm riêng, tổ hợp hình học, tổ hợp số học, lý thuyết số giải tích và tổ hợp đại số. Tao đã nhận được rất nhiều giải thưởng, trong đó có giải thưởng Salem (2000), giải thưởng Bochner (2002), huy chương Fields và giải thưởng SASTRA Ramanujan (2006), giải thưởng tài năng MacArthur và giải thưởng Ostrowski (2007), giải thưởng Waterman (2008), giải thưởng Polya (2009) và giải thưởng quốc tế King Faisal (2010). Bài phỏng vấn này được đăng trong tập 36, số 5 năm 2009 của “Gazette of the Australian Mathematical Society”.


Gazette: Anh hãy giới thiệu vài nét về bản thân?

Terence Tao: Tôi sinh ra tại Adelaide -Úc năm 1975 và ở đó 16 năm. Tôi không phải học tiểu học, điều này có nghĩa là tôi bắt đầu học trung học năm lên 8. Ở trường trung học tôi đã học một số môn toán ở bậc đại học. Cha mẹ tôi đã phải sắp xếp việc này với hiệu trưởng và trưởng khoa dù điều này rất phức tạp. Tôi tốt nghiệp cử nhân tại Đại học Flinders, giáo sư hướng dẫn Garth Gaudry đã giới thiệu tôi đi du học, vì vậy tôi đã đến Princeton và hoàn thành luận án tiến sĩ tại đây. Giáo sư hướng dẫn của tôi ở Princeton đề nghị tôi ở lại Mỹ và tôi đã ở trường California, Los Angeles kể từ đó. Ngoài ra tôi có dành một vài mùa hè ở Úc, tại Đại học Quốc gia Australia (ANU) và UNSW.

Gazette: Khi anh bỏ qua các lớp, anh có bỏ qua tất cả các môn học hay chỉ môn toán?

Terence Tao: Khi 8 tuổi tôi học như các bạn cùng trang lứa những môn như tiếng Anh, Vật lý,. . . Nhưng  đối với toán tôi học với các anh chị 11, 12 tuổi.

Gazette: Cha mẹ có khuyến khích anh trở thành một nhà toán học?

Terence Tao: Tôi nghĩ rằng ban đầu cha mẹ tôi bối rối vì họ không biết nhà toán học làm gì. Nhưng khi cha mẹ nhận ra rằng tôi thích toán hơn vật lý, họ đã khuyến khích tôi làm những gì tôi thích và tôi rất biết ơn vì điều đó. Họ không thúc ép tôi làm điều gì. Trong nền văn hóa châu Á, luôn có một áp lực lớn theo đuổi những ngành nghề cao quý như Y học hay Luật, nhưng đối với một số người đó không phải là nghề nghiệp tốt nhất với họ. Tôi rất vui vì cha mẹ tôi không ngần ngại khi tôi yêu toán.

Gazette: Họ vẫn ở Adelaide chứ?

Terence Tao: Vâng. Tôi ở với cha mẹ khi trở lại Adelaide. Adelaide không thay đổi nhiều và cha mẹ của tôi cũng không thay đổi nhiều.

Gazette: Anh có anh chị em không?

Terence Tao: Tôi có hai em trai. Một ở Adelaide, làm việc cho Bộ Khoa học và Công nghệ Quốc phòng; một ở Sydney và làm việc cho Google. Đó là công việc mơ ước của em trai tôi. Em trai tôi đã làm một trang web giải thích lý do cậu ấy nên được Google thuê, có kèm lý lịch trích ngang của mình, . . . Điều này có lẽ đã giúp cậu ta nhận được công việc. Google thích cách làm đó.

Gazette: Anh đã bao giờ cân nhắc làm việc cho Google?

Terence Tao: Không thực sự. Tôi thích toán học, còn Google lập trình để giải quyết vấn đề. Tôi có thể lập trình, nhưng không được tốt như làm toán.

Gazette: Điều gì làm anh thích môi trường học thuật nhất?

Terence Tao: Tôi thích tự do học thuật. Bạn có thể làm công việc nghiên cứu của bạn, nó không bị người khác chỉ dẫn. Đó không phải là những gì ông chủ của bạn nói cho bạn phải làm. Nó rất linh hoạt. Và tôi

yêu thích việc giảng dạy, khi bạn cảm nhận thấy các sinh viên của mình hiểu những thứ mà trước đó họ không hiểu. Mắt họ sáng lên: “A, tôi hiểu rồi” và điều này làm cho bạn cảm thấy như vừa làm một cái gì đó rất hữu ích. Tôi thích văn hóa trong cách nói chuyện của các nhà toán học. Mọi người làm toán vì họ thích toán. Họ không làm điều đó vì tiền.

Gazette: Công việc giảng dạy của anh có nhiều không?

Terence Tao: Hiện tại, tôi chủ yếu là giảng dạy sau đại học và hướng dẫn 6 nghiên cứu sinh. Tôi đi công tác cả tháng trời và họ độc lập nghiên cứu. Họ chỉ cần trao đổi với tôi qua email về những gì họ đã làm được. Trong số các sinh viên, tôi kiếm tìm những cá nhân độc lập, trưởng thành và chăm chỉ.

Gazette: Anh có luôn thích toán học?

Terence Tao: Có. Cha mẹ tôi kể rằng khi 2 tuổi tôi đã cố gắng dạy cho những trẻ em khác cách đếm số. Khi còn bé tôi có suy nghĩ về toán khác với bây giờ. Toán học với tôi luôn là câu đố và trò chơi. Tôi đã không thực sự hiểu tại sao chúng ta lại làm toán nhiều đến thế. Nhưng tôi thích tư duy trừu tượng. Tôi cũng rất thích làm số học.

Gazette: Điều gì khiến anh chọn toán học?

Terence Tao: Đó là điều tôi đam mê. Như tôi đã nói, tôi thực sự thích giải những câu đố. Tôi thực sự thích nó vì trong toán mọi thứ đều rất rõ ràng: những gì là đúng và những gì là sai. Có lẽ bởi vậy tôi thường gặp rắc rối với tiếng Anh, tôi thường không nhận được điểm tốt. “Write whatever you feel like?” – điều đó có nghĩa gì?

Gazette: Anh có bao giờ cân nhắc làm một công việc khác?

Terence Tao: Tôi đã từng tư vấn cho các cơ quan chính phủ. Điều này thú vị, nhưng tôi thích môi trường học thuật hơn.

Gazette: Tại sao anh làm toán?

Terence Tao: Nó bổ ích. Khi bạn phát hiện ra một điều gì đó có ý nghĩa, bạn có thể giải thích cho người khác. Bạn có cảm giác sung sướng như khi bạn giải quyết một câu đố ô chữ. Trước đây, bạn không hiểu nó, nhưng bây giờ bạn đã làm được. Bạn cảm thấy thông minh hơn, tự tin hơn, tiến bộ hơn. Tôi cho rằng bạn luôn có thể dựng xây tiếp trên những gì bạn đã làm trước đây và tiếp bước những nhà toán học khác đã làm trước đó. Nó không giống như thời trang nơi mà mỗi năm bạn làm điều gì đó rất khác với các năm trước.

Gazette: Anh đã có nhiều đóng góp cho toán học?

Terence Tao: Không chỉ tôi, còn rất nhiều nhà toán học giỏi. Thật tuyệt vời khi được nghe về các đột phá trong toán học. Tôi muốn nhắc đến bài giảng của Perelman về giả thuyết Poincaré. Đó là một công trình thực sự tuyệt vời!

Gazette: Anh có gặp khó khăn gì trong việc kết hợp cuộc sống của một người giành huy chương Fields với cuộc sống gia đình, với vợ và con trai?

Terence Tao: Huy chương Fields không gây ấn tượng với họ. Đây là một giải thưởng lớn của toán học, việc nhận huy chương Fields đã thu hút sự chú ý của các phương tiện truyền thông. Tuy nhiên 99% thế giới đã không nghe nói về các huy chương Fields. Và ngay tại Los Angeles có rất nhiều người nổi tiếng khác nên tôi cho rằng việc nhận huy chương Fields cũng là điều bình dị. Đây là một trong những lý do tại sao tôi thích cuộc sống ở Los Angeles, tôi có thể ẩn danh, tôi không muốn là một người nổi tiếng. Tôi đọc một bài giảng, 500 người đến nghe, và đôi khi tôi tự hỏi: liệu bao nhiêu trong số họ đến nghe vì họ muốn làm toán. Một chút thôi thì cũng tốt, nhưng là một người nổi tiếng thì không phải là đích hướng đến của tôi. Bạn nên tập trung vào những gì làm được.

Gazette: Huy chương Fields có làm thay đổi cuộc sống của anh? Anh có thấy mình bận rộn hơn?

Terence Tao: Tôi luôn rất bận rộn, nhưng hơi khác trước một chút. Có nghĩa rằng tôi được mời tham dự các sự kiện nhiều hơn. Và tôi cảm thấy mình phải có trách nhiệm nhiều hơn khi trình bày các vấn đề toán học. Nếu tôi nói điều gì đó tôi không suy nghĩ thật kĩ lưỡng thì hậu quả rất nghiêm trọng.

Gazette: Lời khuyên tốt nhất về định hướng nghề nghiệp mà anh từng nhận được?

Terence Tao: Chủ yếu mọi người dẫn ra các ví dụ hơn đưa ra lời khuyên rõ ràng, trực tiếp. Tôi nhớ giáo sư hướng dẫn của tôi nói với tôi một lần, điều đó thực sự rất sâu sắc và ý nghĩa. Tôi viết bài báo đầu tiên của mình và tôi đặt một câu chuyện cười trong đó. Tôi nghĩ mình thông minh. Ông nhìn tôi và nói: “Khi anh viết một bài báo, đó sẽ là cái được lưu giữ lại theo thời gian. Ba mươi năm sau mọi người vẫn đọc nó. Những gì anh nghĩ là vui bây giờ, có thể sẽ là không vui sau ba mươi năm nữa”. Ông khuyên tôi rằng không nên cho chuyện cười trong bài báo.

Gazette: Anh đã nghiên cứu nhiều lĩnh vực, chuyên ngành nào anh thích nhất?

Terence Tao: Tôi nghiên cứu các vấn đề khác nhau qua các năm. Nếu tôi tìm thấy một điều gì đó thú vị và tôi có thể làm, tôi sẽ tập trung vào đó. Tùy từng thời điểm, có những lúc tôi không làm được điều gì. Nó phụ thuộc rất nhiều vào nhóm cộng tác. Hầu hết các công việc của tôi là kết hợp với những người khác, từ các lĩnh vực khác nhau và thông qua đó chúng tôi tìm hiểu điều gì là thú vị và bản chất. Ví dụ, hiện tại tôi đang tập trung nhiều hơn vào lý thuyết số, tổ hợp và ma trận ngẫu nhiên, nhưng năm năm tới tôi muốn được làm điều gì đó khác. Nếu vấn đề làm được và tôi biết nó có ích, tôi thực sự cần một chuyên gia về lĩnh vực đó để nói chuyện.

Gazette: Cộng tác viên chính của anh là ai?

Terence Tao: Liên tục thay đổi. Hiện nay tôi cộng tác nhiều với ba người: Ben Green làm về lý thuyết số ở Cambridge; Tamar Ziegler làm lý thuyết ergodic ở Israel; và Vũ Hà Văn là một nhà xác suất tại Rutgers. Khi ở Úc, tôi làm việc ở UNSW và ANU.

Gazette: Thành tích nào khiến anh thấy tự hào nhất?

Terence Tao: Tôi không nhìn lại. Tôi luôn có nhiều điều cần làm. Bạn có thể giải quyết một vấn đề và cảm thấy tuyệt vời, nhưng có hàng chục vấn đề khác mà bạn vẫn không thể giải quyết chúng.

Gazette: Huy chương Fields có ý nghĩa gì với anh?

Terence Tao: Phản ứng đầu tiên của tôi là “Wow!”. Có tin đồn rằng tôi sẽ nhận Fields Medal, nhưng tôi không thực sự nghĩ rằng nhận được nó vào năm 2006. Tôi đã nói chuyện với một người nhận huy  chương Fields, và ông nói rằng ông được thông báo từ tháng Tư. Công bố chính thức diễn ra vào tháng Bảy. Tháng Tư đi qua, tôi không nhận được cuộc gọi nào. Tháng năm, Chủ tịch của IMU gọi và hỏi: “Anh có phải Terence Tao không?”. Tôi nói, “Vâng”. Ông nói, “Chúc mừng anh đã giành được huy chương Fields”. Tôi không nhớ những gì tôi nói, nhưng tôi đã rất choáng váng. Tôi không mong đợi nó. Sau đó tôi cảm thấy tôi phải sống theo các tiêu chuẩn như những người đã nhận huy chương Fields khác. Bạn trở thành một đại diện của toán học.

Gazette: Anh có nhận thấy mình nên tham gia sâu trong cộng đồng toán học Úc?

Terence Tao: Tôi luôn nỗ lực trong những điều mà tôi có thể làm. Tôi sống ở Los An-geles. Những gì tôi biết nước Úc là gián tiếp. Tôi có nhiều bạn bè ở Úc. Chỉ khi trở lại đây tôi mới có cơ hội nhìn nhận trực tiếp nước Úc. Tôi ở trong ban cố vấn khoa học của viện nghiên cứu Australia AMSI. Tôi cũng đã gặp gỡ và nói chuyện với đội Olympic Australia tại Bremen năm vừa rồi.

Gazette: Anh có lời khuyên nào cho những người mới bắt đầu làm toán?

Terence Tao: Làm toán là trường kì. Tôi có một nghiên cứu sinh, anh ta nói “Tôi đang hoàn thành luận án của mình, tôi đã học mọi thứ tôi cần phải biết, và tôi sẽ là người đứng đầu trong lĩnh vực đó” – đây không phải cách làm việc! Bạn phải làm việc từ phổ thông, lên đại học, cao học, nghiên cứu sinh, và sau khi hoàn thành luận án, vẫn còn rất nhiều điều phải học. Toán học rất rộng lớn, bạn phải không ngừng trau dồi, làm đa lĩnh vực, không hạn chế bản thân trong một lĩnh vực hẹp nào, nếu bạn muốn thực sự tiến bộ. Điều đó giống như chạy marathon, bạn không thể chỉ chạy nước rút. Bạn phải liên tục học tập, và cảm nhận vẻ đẹp của toán học. Nếu bạn không thích, bạn sẽ không thể theo đuổi toán học.

Gazette: Có sự khác nhau nào giữa nền toán học Mỹ và Úc?

Terence Tao: Có nhiều sự khác biệt. Tôi nghĩ rằng hệ thống phổ thông của Úc tốt hơn ở Mỹ. Trong một thời gian dài, các trường phổ thông của Mỹ thiếu giáo viên toán có trình độ cao. Ở Úc, tình trạng này  mới chỉ bắt đầu. Tôi đã giảng dạy cả ở Úc và Hoa Kỳ, tôi nhận thấy sinh viên Úc được chuẩn bị tốt hơn. Tại Úc, các trường đại học chủ yếu nhận tài trợ từ Chính phủ và họ phải tuân theo chỉ thị của Chính phủ. Tính ưu tiên đào tạo bị chi phối bởi các chính sách của Chính phủ. Tại Mỹ, có hệ thống các trường đại học công lập và tư nhân, các trường công lập cũng nhận kinh phí từ Chính phủ, nhưng quyền điều hành thuộc về từng trường. Các nhà quản lý là những người làm khoa học, do đó họ thực sự hiểu giá trị của nghiên cứu khoa học. Họ cạnh tranh cho uy tín nói chung, họ muốn danh tiếng tốt để thu hút học viên. Vì lý do này mà họ quan tâm đến thực chất nghiên cứu nhiều hơn, đồng thời vẫn chú trọng phát triển hình ảnh trong cộng đồng. Họ không chỉ tập trung vào số liệu báo cáo, trong khi điều này lại phổ biến tại Úc.

Gazette: Anh có nhận xét gì về Hội toán học Úc?

Terence Tao: Họ đã làm tốt công việc dựa trên các nguồn lực mà họ có. Tôi rất ấn tượng các cuộc họp vì chúng được tổ chức tốt. Tôi muốn hướng nhiều hơn đến các giáo viên phổ thông vì họ không hiểu toán học thực sự là gì; tất nhiên sẽ có một bộ phận chuyên trách làm điều này.

Gazette: Sở thích của anh là gì?

Terence Tao: Tôi có nhiều. Nhưng kể từ khi tôi có gia đình, có con nhỏ, tôi không còn thời gian rảnh.

Gazette: Anh có thể chia sẻ về blog của anh?

Terence Tao: Tôi bắt đầu viết được hai năm nay. Trước đó, tôi chỉ sử dụng một trang web để cập nhật bài báo của mình. Nhưng sau đó tôi quyết định làm blog. Tôi nhận được nhiều phản hồi qua blog. Ví dụ, các bài giảng của tôi ở Úc, tôi đã đưa lên blog vài tuần trước, và liên tục nhận được phản hồi và chỉnh sửa.

Gazette: Anh đã xuất bản một cuốn sách về blog của mình?

Terence Tao: Thực ra là hai cuốn. Ý tưởng là lấy nội dung toán học của blog http://terryTerence Tao.wordpress.com/

Trích dịch từ Gazette – Hội Toán học Úc, tháng 9/2010

Đỗ Đức Thái & Trịnh Duy Tiến (ĐHSP Hà Nội) dịch

Advertisements